Thứ Sáu Tuần Thánh 03/4/2026

MẦU NHIỆM THẬP GIÁ BIỂU LỘ VINH QUANG CỨU ĐỘ

1. Thập giá trong phụng vụ Thứ Sáu Tuần Thánh

Theo truyền thống rất xa xưa của Hội Thánh, thứ Sáu Tuần Thánh là ngày kỷ niệm cuộc thương khó của Chúa Kitô, Đấng đã hoàn tất công trình cứu độ nhân loại qua hy tế thập giá. Phụng vụ ngày này mang tính đặc thù: bàn thờ trống, không Thánh Giá, không khăn trải bàn, không chân đèn. Cộng đoàn quy tụ để lắng nghe Lời Chúa và tôn kính Thánh Giá Chúa vì từ nơi cạnh sườn Đức Kitô trên thập giá, đã phát sinh ra nhiệm tích kỳ diệu là Giáo Hội (x. Sacrosanctum Concilium, số 5).

Thứ Sáu Tuần Thánh không phải là “đám tang” của Chúa nên tinh thần của ngày này không mang sắc thái u buồn và tang tóc. Mỗi người Kitô hữu phải luôn tin rằng Đức Giêsu đã sống lại và đã cứu độ loài người. Chính nơi Thánh Giá, vinh quang Phục Sinh của Chúa đang được ẩn dấu và được thể hiện. Ngày này là ngày Vượt Qua, là cuộc vận hành đến sự sống. Cái chết của Chúa không phải là thua cuộc nhưng là chiến thắng, một cuộc vinh thắng tình yêu của Người. “Lạy Chúa chúng con tôn thờ Thánh Giá Chúa, hát mừng Ngài sống lại hiển vinh; ấy chính vì bởi cây Thập Giá, niềm hân hoan tràn ngập địa cầu.” (Điệp Ca). Không giống như bất kỳ cái chết nào trên trần gian, Đức Kitô đã trỗi dậy từ cõi chết vì Người là Đấng Hằng Sống. Chính vì thế thứ Sáu Tuần Thánh hướng cộng đoàn đến những hồng ân của Chúa: Người đã cứu độ và giải thoát chúng ta. Vì thế đây không phải là ngày tang tóc nhưng là ngày mừng vui trong chiến thắng của Thập Giá.[1]

2. Thập giá và ý nghĩa cứu độ của cuộc khổ nạn Đức Kitô

a. Thập giá và mầu nhiệm Người Tôi Tớ đau khổ

Khi Chúa Giêsu chấp nhận tử nạn trong tình yêu, Người đã khôi phục con người bị tổi thương do tội lỗi, giúp con người chiến thắng trong cuộc đấu tranh với sự dữ và khôi phục tương quan tình yêu giữa Thiên Chúa và con người.[2] Khi lên án Chúa Giêsu cũng là lúc thế gian kết án tử cho chính mình. Một bản án tử hình. Người tôi tớ đau khổ chịu khổ hình vì tội lỗi nhân loại “chính Người đã bị đâm vì chúng ta phạm tội, bị nghiền nát vì chúng ta lỗi lầm, để chúng ta được bình an, đã phải ​mang thương tích cho chúng ta được chữa lành” (Is 53, 5). Đức Kitô đã bị hạ nhục và chấp nhận cái chết như một của lễ đền tội để đem lại sự sống cho muôn dân. Hình phạt mà con người đáng chịu vì tội lỗi của mình thì bây giờ Người đã gánh lấy để đổi lấy sự bình an và công chính của Người đổ xuống cho muôn người.

Người Kitô hữu có thể sẽ cảm thấy hoang mang và khó hiểu về cuộc khổ nạn đau đớn và ô nhục của Đức Giêsu. Tại sao Con Thiên Chúa vinh quang, quyền phép lại có thể bị khổ sở, nhục nhã và bị giết chết như vậy? Ngôn sứ Isaia (Is 52,13-53,12) đã nói về những đau khổ mà Người Tôi Tớ phải chịu đau khổ về thể xác (đầy những vết thương – Is 53,5) và tinh thần (bị khinh khi ruồng rẫy – Is 53,3) và bị ức hiếp (bị buộc tội, bị giết chết, bị chôn vùi). Tuy nhiên những đau khổ như thế không phải do tội của mình mà tội của mọi người, nhưng Người Tôi Tớ ấy sẽ không chịu khổ mãi mà sẽ được cứu thoát, được Thiên Chúa ban thưởng.

Trước mặt Thiên Chúa, Người trở thành kẻ gánh tội cho muôn dân, Người đã tự đồng hóa với các tội nhân để biến đổi sự đau khổ thành một sự đền tội cho dân. Điều làm cho Thiên Chúa vui không phải là sự đau khổ của Thiên Chúa nhưng là của lễ cao đẹp, hậu quả phong phú của sự đau khổ đó. Đức Kitô đã đền tội vì Người là trung gian, là Đấng chuyển cầu và là Đấng giao hòa. Người đã chịu đóng đinh là cách thế để biểu lộ lòng thương xót, là phương thế xá tội và tẩy sạch tội lỗi cho loài người. Con người được lãnh nhận nhờ đức tin còn tất cả đều xuất phát từ Thiên Chúa.[3]

Thứ Sáu Tuần Thánh không phải là ngày của bóng tối, nhưng là ngày mầu nhiệm cứu độ được tỏ lộ. Cái chết của Chúa là sự tận hiến cao cả nhất và trọn vẹn nhất để mang lại ơn cứu độ cho loài người. Cái chết là sự mặc khải cao nhất về lòng thương cảm và tình yêu của Người. Nó không phải là hình phạt nhưng là hành động yêu thương và tha thứ. Bởi vì chính Chúa đã chiến thắng sự chết.

b. Thập giá trong phụng vụ

Phụng vụ hôm nay không có ca nhập lễ, chủ tế phủ phục và cộng đoàn quỳ gối nhằm bày tỏ tâm tình khiêm tốn thờ lạy trước mầu nhiệm cứu chuộc nhờ Thập Giá Chúa Kitô. Nơi vườn cây Dầu, Đức Giêsu đã sấp mặt xuống đất để cầu nguyện với Chúa Cha nhằm diễn tả tình trạng bị bỏ rơi và đau khổ của con người để rồi mọi sự được làm theo như ý Chúa Cha (x. Mt 26, 39). Tư thế phủ phục này cũng gợi lên trong tâm trí cảnh tượng Chúa Giêsu đang nằm trên Thánh Giá và chết đi để cứu chuộc loài người. Ở đây cũng muốn diễn tả con người thuộc về đất và phải mang án chết cũng đồng thời đặt trọn niềm hy vọng nơi ân sủng cứu độ.

Đức Giêsu trong bài thương khó của Tin Mừng Gioan là một vị Vua đang ngự trị. Người biết trước mọi điều sắp xảy đến với mình và Người chủ động đón nhận. Không phải quân lính bắt Người nhưng chính Người tự nộp mình khi Người xưng: “Chính Tôi đây” (Ga 18,5). Lời nói ấy khiến cho những kẻ đến bắt Người đã lùi lại và ngã xuống đất (x. Ga 18, 6). Cũng chính trong bữa tiệc ly, Đức Giêsu đã thúc đẩy Giuđa “Anh làm gì thì làm mau đi” (Ga 13, 27). Ngay cả trong những phiên xử Người ngồi như một quan tòa còn Philatô thì đứng như bị cáo để thấy được thực chất Người đang xét xử người ta. Trong những cuộc hành hạ, Người như một nạn nhân nhưng thực ra Người đang được tôn vinh như một vị Vua vì ba lần Philatô tuyên bố Người là Vua, quân lính cũng tôn thờ (tuy có ý chế nhạo) Người là Vua và bản án cũng ghi rõ Người là Vua.[4] Như vậy thập giá trở thành ngai tòa vương quyền, nơi Đức Kitô thực hiện việc quy tụ muôn dân về với Thiên Chúa.

Thứ Sáu Tuần Thánh là ngày duy nhất trong năm không có thánh lễ mà chỉ có rước lễ. Rước lễ không chỉ là một phần nghi thức phải có nhưng là một việc hiệp thông: hiệp thông với Đức Giêsu đã chịu chết và sống lại vì chúng ta và hiệp thông giữa các tín hữu cùng một đức tin.[5]

c. Tôn kính Thập giá 

Việc tôn kính Thánh Giá là cao điểm của phụng vụ Thứ Sáu Tuần Thánh. Cái chết của Đức Giêsu trên Thập Giá cũng là lúc Người lên ngôi Vua, cho nên “giờ” ấy phát sinh ơn cứu rỗi cho mọi người. “Đây là gỗ Thánh Giá, nơi treo Đấng Cứu Độ trần gian” nói lên ý nghĩa đau đớn tàn bạo và hình phạt kẻ tội nặng, nhưng chính nơi ấy lại là biểu tượng của chiến thắng của cứu độ. “Chúng ta hãy đến thờ lạy” một lần nữa, ý nghĩa chiến thắng được nhấn mạnh.[6] Việc thờ lạy Thánh Giá là một hành động đức tin cá nhân và tập thể vào sự Phục Sinh của Người. Ngày xưa thập giá là một hình phạt nặng dành cho những kẻ trọng tội, đó là một hình phạt nhục nhã và đau đớn nhất, nhưng từ khi Chúa chấp nhận treo trên cây thập giá ấy thì thập giá trở nên vinh dự và mang lại hạnh phúc muôn đời. Xưa kia thập giá dấu chỉ của sự chết và nhục hình,nhưng trong Đức Kitô, thập giá trở thành nguồn mạch ơn cứu độ và giải thoát con người. Như vậy Thứ Sáu Tuần Thánh mặc khải một nghịch lý trung tâm của đức tin Kitô giáo: sự sống phát sinh từ cái chết, vinh quang được biểu lộ trong sự khiêm hạ và chiến thắng đạt được qua sự tự hiến. Chính vì thế khi chiêm ngắmThánh Giá, người Kitô hữu nhận ra dung mạo của Thiên Chúa là Tình Yêu và mời gọi “Ai muốn theo Tôi phải từ bỏ chính mình, vác thập giá mình hằng ngày mà theo” (Lc 9, 23).

Tóm lại, phụng vụ Thứ Sáu Tuần Thánh không chỉ hướng đến việc tưởng niệm một biến cố lịch sử, nhưng còn dẫn người tín hữu đến tham dự vào mầu nhiệm cứu độ: cùng chết với Đức Kitô để được cùng sống lại với Người. Chính nơi thập giá, nhân loại được giao hòa với Thiên Chúa. Và từ đó, Thiên Chúa mở ra cho lịch sử nhân loại niềm hy vọng cứu độ viên mãn.

Maria KODA

[1] Phạm Đình Ái, Đức Kitô hôm qua cũng như hôm nay, Hà Nội (Hồng Đức, 2016), tr.106-107.

[2] Norberto, Cuộc vượt qua của Đức Giêsu Kitô, Lưu hành nội bộ, tr. 94-95.

[3] Sđd., tr. 75-81.

[4] Hồ Bặc Xái, Tình yêu Cứu Độ, Cần Thơ (Gia đình Á Thánh Quý, 2016), tr. 68.

[5] Sđd., tr. 71.

[6] Sđd., tr. 71.

Fanpace: Thân Hữu MTG Thủ Thiêm